Progressie in het re-integratiebeleid ontbreekt. Hoe kan het beter?

  • Posted By:
  • May 2017

Nederland besteedt, net als andere landen, al decennialang veel geld aan re-integratiebeleid. Er is inmiddels het nodige onderzoek naar de effectiviteit van dit beleid gedaan, ook in Nederland. De algemene conclusie uit dit onderzoek is dat de effecten van re-integratiemaatregelen klein zijn. Stel dat een werkloze zonder deelname aan een re-integratiemaatregel 40 procent kans heeft om binnen een jaar een baan te vinden. Dan wordt dit met deelname aan een bestaande re-integratiemaatregel hoogstens 45 procent.

De eerste evaluaties van re-integratiemaatregelen dateren uit de jaren tachtig van de vorige eeuw. Er zijn dus over een jaar of dertig effectmetingen beschikbaar. Hieruit is af te leiden dat er geen enkele progressie is geboekt in het re-integratiebeleid. Als er al sprake is van verandering in effectiviteit, dan is het een verandering ten ongunste. Dit komt niet alleen door de bezuinigingen op re-integratie. Ook als we kijken naar effectiviteit per euro besteed aan re-integratie is er geen sprake van progressie.

Het re-integratiebeleid steekt in dit verband ongunstig af ten opzichte van andere beleidsterreinen. Neem de medische wereld. Daar hebben we in het verleden een spectaculaire verbetering van de effectiviteit van behandelingen gezien en die verbetering gaat nog steeds door. Waarom is dit bij medische behandelingen wel mogelijk en bij re-integratie niet? De belangrijkste oorzaak is dat bij medische behandelingen consequent wetenschappelijk wordt onderzocht of zij helpen voordat zij op grote schaal worden toegepast. Bij re-integratie door gemeenten is het eerder uitzondering dan regel dat de effectiviteit met wetenschappelijke methoden wordt onderzocht. Daarom weet men in de meeste gevallen niet of wat men aan re-integratiemaatregelen toepast werkt. De (te ver doorgeschoten) decentralisatie maakt het ook heel lastig om dit vast te stellen. Iedere gemeente pakt de re-integratie weer anders aan. Alleen bij grote gemeenten is de schaal voldoende om effectiviteit betrouwbaar te meten. Maar ook grote gemeenten doen dit lang niet allemaal.

Wat moet er veranderen? In de eerste plaats zou het niet mogelijk moeten zijn dat re-integratiemaatregelen worden toegepast  zonder dat wetenschappelijk is vastgesteld dat zij effectief zijn en al helemaal  niet als uit onderzoek blijkt dat zij niet effectief zijn. En als men nieuwe maatregelen wil introduceren, zou de verplichting moeten bestaan om eerst aan te tonen dat zij effectief zijn. Daarbij moet men ook nagaan hoe de baten die voortvloeien uit de effecten zich verhouden tot de kosten van de maatregelen. Omdat kleinere gemeenten elk afzonderlijk niet voldoende deelnemers aan re-integratie hebben om nieuwe maatregelen te evalueren, zouden zij dit alleen in samenwerking met andere gemeenten moeten kunnen doen.  Het ministerie van SZW moet een raad instellen die hierop toeziet. Een dergelijk systeem laat ook zeker toe dat particuliere bedrijven bij de ontwikkeling van nieuw beleid worden betrokken. In een dergelijk systeem kan stapje voor stapje de effectiviteit van het re-integratiebeleid worden vergroot. Dat biedt meer perspectief dan de ingrijpende systeemveranderingen uit de afgelopen 25 jaar die veel hebben gekost en niets hebben opgeleverd.